عید فطر، روز چیدن میوه های شاداب استجابت مبارک باد.

عید رمضان آمد و ماه رمضان رفت

صد شکر که این آمد و صد حیف که آن رفت

 ترکیب بند چیست و ترجیع بند کدام است؟

مجموعه اشعاری که در یک وزن ولی در قافیه های مختلف سروده شده باشد و ساختمان آن به این شرح است که: «چند بیت بر یک وزن و قافیه بگویند و در پایان آن یک بیت مقفی بیاورند که با ابیات بیت پیش یک وزن ولی در قافیه ی متفاوت باشدو چندین بار این عمل را تکرار کنند ، به طوری که در فاصله ی بخش ها بیتی فرد  آورده شود. هر گاه این بیت فرد عینا تکرار شود ، آن نوع شعر  را « ترجیع بند» و بیت فاصله را « بند ترجیع» یا « بندگردان » می گویند و اگر بیت مقفی (فرد) که در فاصله ی بخش ها می آید متفاوت باشد ، آن نوع شعر را « ترکیب بند» یا « بیت واسطه» می خوانند .. »

و به زبان ساده تر « ترکیب بند و ترجیع بند ، مرکب است از تعدادی غزل با قافیه های متفاوت که اگر با بیتی یکسان به یکدیگر متصل شوند ترجیع بند و اگر بیت رابط   تغییر کند  ترکیب بند نامیده می شود»

شمس قیس رازی نیز ترجیع را قالبی برگرفته از تقسیم قصیده دانسته که قطعه‌های آن در وزن متفق و در قوافی مختلف‌اند. او در این تعریف، به نقل از دیگر شاعران، هر قطعه را، «خانه» و بیت میان دو خانه را که گاه یکسان و گاه مختلف است، «ترجیع‎بند» خوانده است

سرودن ترکیب‎بند نیز از اواخر سدۀ 4 و اوایل سدۀ 5 ق رواج داشته، و نمونه‌هایی از آن در سخن فرخی سیستانی به جا مانده است .  از سدۀ 6ق این قالب بیشتر مورد توجه شاعران قرار گرفت. ترکیب بند جمال‌الدین محمد عبدالرزاق ‌اصفهانی در این‌ سده در نعت رسول‌اکرم (ص) با مطلع‌:‌

 « ای از بر سدره شاه‌راهت / وی قبۀ عرش تکیه‎گاهت » از معروف‎ترین ترکیب‎بندهای فارسی است.

 از خاقانی شروانی نیز ترکیب‌بند با مضمون مدح قزل ارسلان با مطلع:

«  لاف از دم عاشقان زند صبح/ بیدل دم سرد از آن زند صبح» ؛ در دست است .
ترکیب بند معروف وحشی بافقی با مطلع:

« دوستان شرح پریشانی من گوش کنید / داستان غم پنهانی من گوش کنید»

 نمونه‎ای از مسمط ترکیبی با محتوای حسب حال است. محتشم کاشانی نیز در قالب ترکیب بند، مرثیه‎های بلندی برای اهل بیت سروده است. نشاط عدم عنایت شاعران به سرودن ترکیب بند را قابلیت مشترک این قالب و قالب مثنوی در پرداخت داستانها و مفاهیم طولانی می‎داند و چنین اظهار نظر می‌کند که چون این منظور در قالب مثنوی بهتر حاصل می‎شود، شاعران کمتر به ترکیب‌بند سرایی روی کرده‎اند.

از شاعران ترکیب بند سرا می توان به ، وحشی بافقی ، سعدی ، بهار ، هاتف و... را نام برد.

پی نوشت ها :

۱- سلام

۲- با آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما .

۳- بالاخره پس از چند روز سردرگمی ابلاغ « معاونت » یکی از دبیرستان های اطراف برای من صادر شد.

۴- امروز وقتی برای گرفتن ابلاغ به اداره ی آموزش و پرورش رفتم ، با شنیدن حال و روز یکی از همکاران که به  سختی مریضه ، خیلی ناراحت شدم ، خواهش می کنم براش دعا کنید .

۵- دیروز ما زندگی را به بازی گرفتیم

                                          امروز ،او ما را ...

                                                             فردا ؟

     6- تا بعد...

شهادت مولای متقیان ، حضرت علی (ع) بر عموم شیعیان تسلیت باد .

کوفه امشب التهاب محشر است

کوفه امشب ، کربلایی دیگر است 

جبرئیل آوای غم سرداده است

در فلک شوری دگر افتاده است

تیر غصه بر دل زارم نشست

تیغ دشمن فرق مولایم شکست

قلب مجنون سوی صحرا می رود

حیدر ، امشب سوی زهرا (س) می رود.

پی نوشت ها :

1- سلام

2- با آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما .

3- هنگام نزول برکاتست ، امشب

اوقات گرفتن برات است ،امشب

بفرست مدام بر محمد صلوات

زیرا که بهار صلوات است، امشب

4- لطفا در این شب های عزیز من رو از دعای خیر خودتون بی نصیب نگذارید. 

5- از همه ی دوستانی که تو این چند روزه پست جدید داشتند و من نتونستم خدمتشون برسم ، عذر می خوام ، در اولین فرصت خدمتتان میرسم  ( حسابی درگیر کارهای انتقالیم بودم . از سازمان فارس به سازمان بوشهر و اداره ی کازرون به اداره ی جم و ... )

6- تا بعد...

6-

پی نوشت ها :

سلام:

رمضان سالروز ولادت با سعادت امام حسن مجتبی بر دوست دارن اهل بیت مبارک باد.

  ببخشید اگه این کدهای لعنتی  بین نوشته ها قرار می گیره . آخه گاهی وقت ها از WORD برای تایپ استفاده می کنم برای همین اینطوری می شه. باز هم ببخشید.  

  راستی بالاخره انتقال موقت ما هم جور شد و امسال رو شکر خدا تو شهر و خونه ی خودمون هستیم .

5- تا بعد...

قالب های شعر کهن پارسی

       نحوه ی  قرار گرفتن قافیه در شعرهای سنتی قالب های متفاوتی پدید می آورد .

گر حاجت خود بری به درگاه خدا                    با صدق و صفا

حاجات     ترا کند     خداوند روا                    بی چون و چرا

ز نهار مبرحاجت خود در بر خلق                   با جامه ی دلق

کز خلق نیاید   کرم و  جود و عطا                بی شرک و ریا

مستزاد در لغت به معنی زیاد شده و افزون شده می باشد و در اصطلاح عبارت از گونه ای شعر است که در آخر هر مصراعی از رباعی یا غزل و قصیده و امثال آن ، جمله ای کوتاه و مسجع بیفزایند که در معنی با آن مصراع مربوط باشد و به نوعی معنی آن را کامل تر سازد، امّا از وزن اصلی شعر خارج و زائد باشد و همین جهت آن را مستزاد نامیده اند . در قدیم این نوع شعر را جزو صناعات مستحسن می شمردند.

مرحوم دهخدا درباره ی این قالب می نویسد :« قصیده یا غزل  یا رباعی و جز آن که در دنبال هر مصراعی از آن مصراعی به وزن کوتاه تر به همان قافیه بیاید ، مستزاد گویند. »

البته رعایت قافیه و ربط آن به حسب معنی با سخن منظور شرط است ، امّا بیت بدون وجود مستزاد باید در معنی تمام باشد ، چنان که اگر مستزاد باشد یا نباشد معنی بیت موقوف بر آن نباشد .

تا پیش از دوره ی سلجوقی نشانی از مستزاد گویی نیست و نخسین مستزاد از مسعود سعد سلمان است . اگرچه در اشعار منسوب به ابوسعید ابوالخیر نیز مستزاد دیده شده است .

مثال :

یک چند پی زینت و  زیور گشتیم             در عهد شباب

یک چند پی کاغذ و  دفتر  گشتیم             خواندیم کتاب

چون واقف از این جهان ابتر گشتیم      نقشی است برآب

دست ازهمه شستم وقلندر گشیم              ما را دریاب

 این شیوه ی متقدمان است ، امّا امیرخسرو دهلوی تصرفی لطیف کرده و ابیات را موقوف گردانیده و مستزاد را حامل ساخته ، مثال یک رباعی است که مستزاد بر آن حامل شده :

شاهی که به دور دولتش در طربم                    چون من همه کس

از بهر دوامش به دعا  روز   و شبم                    در   جمله    نفس

هرچند که شاه شهر می بخشد زر                      در   گاه  سخا

من بنده  به تفویض ز شه می طلبم                    یک  ذرّه  و   بس

در دوره ی مشروطه شعر مستزاد مورد توجه شعرای انقلابی و آزادی خواه قرار گرفت و در این شیوه هرچه بیشتر طبع آزمایی کرده اند و از اقسام شعر بیشتر غزل و مسمط برای ساختن مستزاد به کار رفته است .

ترجیع بند و قطعه و مثنوی برای ساخت مستزاد مناسب نیست . 

بیشترین اهمّیّت قالب مستزاد آن است که ، به علت کوتاه و بلندی مصراع ها در پیدایش شعر نیمایی تاثیر داشته و به نوعی زمینه ساز شعر نیمایی و الهام بخش نیما در سرایش این گونه شعر است .

از مستزاد سرايان معاصر علاوه بر نیما یوشیج می توان از  ملک الشعراي بهار، اديب الممالک فراهاني و اشرف الدين قزويني نام برد.

منبع : انواع شعر فارسی اثر دکتر منصور رستگار فسایی استاد دانشگاه شیراز

پی نوشت ها :

1- سلام

2-  با آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما به درگاه حق تعالی . التماس دعا 

3- من ذوق شعری ندارم ولی گاهی با سرقت ادبی از شاعران مستزادهایی می سازم . البته بیشتر با عنوان های مربوط به درس و دانش آموزانم .

4- روزجهانی وبلاگ و وبلاگ نویسی رو به همه ی دوستان وبلاگ نویس تبریک می  گویم . 

5-  امروز 11 رمضان المبارک روز نزول کتاب آسمانی زبور بر حضرت داوود (ع) می باشد.  

6- سالروز  درگذشت خدیجه ی کبری (س) را به عموم مسلمانان تسلیت می گویم . 

7- مستزادی از نیما یوشیج :

بریزم   اگر   خونشان  را  به کین                       بریزد   اگر   خونشان  بر  زمین

همان نیز باشم که خود بوده ام                         به   بیهوده  چنگال     آلوده ام

                                           وز آن گونه کار

نگردد در  آفاق   نامم   بلند                             نگردم   به    هر جایگاه  ارجمند

پس آن به مرا چون کز ایشان سرم                از  این  بی هنر   روبهان  بگذرم

                                        کشم پای پس

از این پس ببخشیدتان شیر نر                          بخوابید    ای   روبهان     بیشتر

که در ره دگر یک هماورد نیست                        به جز جانورهای دل سرد نیست

                                         گه خفتن است 

همه   آرزوی   محال  شما                           به خواب است و در خواب گردد روا

بخوابید تا  بگذرند   از  نظر                            بنامید   آن   خواب ها   را     هنر

                                          ز بیچارگی 

بخوابید  این  دم که آلام شیر                       نه درمان   پذیرد   ز  مشتی   اسیر

فکندن کسی را که در بندگی است                  مرا مایه ی ننگ و شرمندگی است 

                                         شما بنده اید .

8-  تا بعد ...